Arheološka nalazišta

vrnjacka-banja-arheloska-nalazista

U Vrnjačkoj Banji i njenoj okolini evidentiran je veliki broj arheoloških nalazišta koja potiču iz različitih istorijskih epoha. Najstariji dokazi naseljenosti područja Vrnjačke Banje potiču još iz mlađeg kamenog doba (neolita), a otkriveni su u selu Vrnjci, u periodu od 1987. do 1990. godine. Ovaj arheološki lokalitet zove se „Lađarište“ i na njemu su pronađeni ostaci kuća, radionica za izradu oruđa od kamena, medijalna keramika, delovi posuđa. U selu Vukušica na imanju porodice Đorđević iskopani su tragovi trošnog posuđa kao i veći broj bronzanih igli. Nalazište je nazvano „Đorđevića njive“ i potiče iz bronzanog i gvozdenog doba. U dolini planine Goč, na području zapadno od Trstenika otkriven je 1870. godine liveni bronzani šlem. Ovaj korintski šlem, koji potiče iz vremena starih Grka, u dobro očuvanom stanju danas predstavlja deo postavke Narodnog muzeja u Beogradu. Iz rimskog perioda najznačajnija arheološka vrednost je Rimski izvor Fons Romanus pronađen 1924. godine. U neposrednom okruženju izvora nalazilo se i preko 200 rimskih kovanih novčanica sa likovima više rimskih careva, kao i ključ i prsten. Iz epohe rimske prevlasti postoji i brojna druga zaostavština u samoj banji i banjskim selima: grobna jama i urna sa pepelom pokojnika pronađeni u selu Vrnjci; rimsko groblje u Vukušici; nalazište „Crkvište u Milićevića“ u selu Rsovci, na kome su očuvani delovi zidina i pronađene tri kovanice iz kasno-antičkog doba; lokalitet „Petrašinovići“ u selu Lipova sa koga potiču po jedan Trajanov i Hadrijanov srebrni novčić, kao i ukrasna kopča ukrašena medaljonima od zlata koji su pripadali porodici cara Hadrijana; nalazište u Ruđincima sa ostacima rimskog groblja i jednim pronađenim rimskim bronzanim novčićem. Ukupno je 30 zaštićenih arheoloških lokaliteta u užem banjskom okruženju.

U arheološke znamenitosti spadaju i srednjevekovni gradovi smešteni u široj okolini Vrnjačke Banje. Srednjevekovna utvrda Maglič nalazi se u Ibarskoj klisuri, na obroncima planine Sokolovi. Udaljena je od banje 47 km. Maglič spada u red najočuvanijih srpskih srednjevekovnih gradova-utvrđenja. Potiče iz XIII veka, ali se ne zna pouzdano ko ga je izgradio, da li Stefan Prvovenčani ili njegov sin Uroš I. U XIV veku srpski arhiepiskop Danilo II je pretvorio Maglič u administrativni i duhovni centar, u kome se nalazila i monaška škola. Grad okružuju zidine ukupne dužine 270 m, debele 2 m, a drvena ograda oko bedema ima visinu 7 m. Najveća i najjača kula u tvrđavi, tzv. donžon, visoka je 20 m, dok je ostalih 7 kula visoko između 10 i 12 m.  U unutrašnjost grada, koji ima ukupnu površinu 2.190 m2, može se ući na dve kapije. Dvorište je podeljeno na dva dela, a u njemu se nalazi nekoliko objekata – palata, ostaci crkve Sv. Đorđa, bunar i rezervoar. Na oko 100 km od Vrnjačke Banje nalazi se i Stari Ras, ostaci grada koji je bio središte srpske srednjevekovne države. U kompleksu postoje tri odvojena arheološka lokaliteta – ostaci grada-utvrde na Gradini, manastir Sv. Arhanđela, sagrađen u pećini, kao i Pazarište u kome su ostaci crkve, nekropole i još nekoliko građevinskih objekata. Zajedno sa manastirom Sopoćani nalazi se na listi UNESCO-ve kulturne baštine od 1979. godine. Ostaci tvrđave Brvenik, koja se prvi put pominje 1280. godine, predstavljaju arheološki lokalitet udaljen od Vrnjačke Banje 75 km. U srednjem veku Brvenik je bio središte istoimene župe. Do danas je sačuvano veoma malo nadzemnih ostataka. Srednjevekovno utvrđenje Koznik, koje je izgrađeno krajem XIV veka, smešteno je na obroncima Kopaonika, 30 km od Vrnjačke Banje. Zidine i 7 kula su dobro očuvane, a postoje i teško vidljivi ostaci predgrađa. Ovaj tipičan župski srednjevekovni grad predstavlja spomenik kulture od velikog značaja i nalaza se pod zaštitom države.