Izvori mineralne i lekovite vode

mineralni izvor - topla voda vrnjacka banja

Mineralna voda u Vrnjačkoj Banji eksploatiše se na ukupno 7 izvora. Oni pripadaju šumadijskom tipu izvorišta, a vode koje izviru iz njih spadaju u vode vulkanskog porekla. Glavni banjski izvor, tzv. „Topla voda“, nalazi se uz samo banjsko kupatilo u centru Vrnjačke Banje. Izvor „Snežnik“ smešten je pored Vrnjačke reke, izvor „Slatina“ pored Lipovačke reke, a između ova dva izvora, u banjskom parku je izvor „Jezero“. Kod ušća Lipovačkog potoka u Lipovačku reku postoji „Beli izvor“, uzvodno uz Vrnjačku reku na 700 m od „Snežnika“ smešten je izvor „Borjak“, a nešto dalje, na samoj sredini puta između Kraljeva i Kruševca nalazi se izvor „Vrnjačko vrelo“.

              U balneološke svrhe upotrebljava se voda sa 4 izvora: Topla voda, Snežnik, Slatina i Jezero, a voda sa Belog izvora, Borjaka i Vrnjačkog vrela koristi se samo za piće. U banji postoji i fabrika za flaširanje mineralne vode „Voda Vrnjci“.

            Lekovita voda Vrnjačke Banje bila je predmet brojnih analiza počev od 1835. godine, kada je baron Herder izvršio prvu hemijsku analizu ovih voda, a Emerih Lindmajer je proučio banjsku vodu 1856. godine. Analize se rađene i 1869. (Josif Pančić), 1874. (Sima Lozanić) i 1900. godine (Marko Nikolić i Aleksandar Zege). Po okončanju Prvog svetskog rata, pa sve do današnjih dana voda je predmet stalnih istraživanja, čija je uspešnost, s obzirom na razvoj savremenih metoda analize, sve veća.

Izvor „Topla voda“ je najstariji i glavni izvor u Vrnjačkoj Banji. Za lekovitost vode sa ovog izvora znalo se još u praistoriji. Arheološki dokazi, koji su pronađeni 1924. godine govore o postojanju izvora još za vreme Rimljana (od I do IV veka), a najverovatnije su ga koristili i Turci. Baron Herder je prvi izučavao lekovitost ove vode, a posle 1868. godine, kada je osnovano „Osnovatelno fundatorsko društvo kiselo-vruće vode u Vrnjcima“, kreće se sa novim kaptažama. 1883. godine podignut je Kursalon, prvo kupatilo sazidano je 1892. godine, a 1924. godine, nakon kaptaža, otvoren je paviljon sa centralnim izvorom i termomineralno kupatilo. Voda sa ovog izvora je bezbojna, prozračna, slabo mineralizovana, natrijum-karbonatna, slabo kisele ph vrednosti, slabo kisela homeoterma. Po svojoj temperaturi od 36,5oC, koja je identična temperaturi ljudskog tela, topla voda je jedinstvena u Srbiji. Koristi se za balneološko lečenje.

Izvor „Snežnik“ bio je poznat je još krajem XIX veka, a koristi se od 1916. godine, kada je prema nalogu jednog austrijskog oficira preuređeno izvorište. Nakon Prvog svetskog rata voda sa ovog izvora počinje da se koristi u lekovite svrhe. Izvor je ponovo očišćen i na njemu je napravljena česma 1920. godine. Međutim, potraživanje za ovom vodom je raslo, pa su bile neophodne rekaptaže. Od 1922. do 1925. godine iskopana su dva plitka bunara, koji su bili u funkciji do 1978. godine. Tada su izvedene tri bušotine na dubini od 30-51 m, iskopan je i eksploatacioni bunar čija je dubina 67,7 m i napravljena je biveta za vodu. Voda sa ovog izvora svrstava se u hladne vode i ima temperaturu 16,8oC. Ima slabo žutu, prozračnu boju, sadrži natrijum, kalcijum i magnezijum hidrokarbonat, ima slabu mineralizaciju, blago kiselog ph i blago je kisela. Upotrebljava se u balneološkim tretmanima.

Izvor „Slatina“ kaptiran je 1923. godine, iako je otkriven još krajem XIX veka. Voda sa izvora pod imenom „Lula“ i sa izvora „Zid“ stavljena je u funkciju izgrađenog paviljona 1937. godine. Istraživanje je nastavljeno 1978. godine kada su postavljene istražne bušotine, a 1984. godine voda sa novootkrivenih mesta sprovedena je cevima do nove bivete u kojoj se nalaze tri česme. Voda iz izvora Slatina pripada hladnim vodama sa temperaturom od 14oC. Boja vode je žuta i blago mutna, a natrijum-hidrokarbonat, slaba mineralizacija, slaba kiselost ph, ugljeno-kiselost i srednja koncentracija, osnovne su karakteristike vode sa ovog izvorišta. Voda ima balneološku funkciju.

Na mestu između Slatine i Snežnika, na kom se nalazi malo jezerce, otkriven je 1978. godine izvor „Jezero“. Na izvorištu je postavljena česma, a 1985. godine napravljena je još jedna bušotina. Voda se koristila iz drvenog paviljona, koji je zamenjen novom bivetom 1989. godine. Moderna biveta podignuta je na samom bazenu pokraj jezerceta. Voda je klasifikovana kao slabo žuta, prozračna, natrijum-hidrokarbonatna, slabe mineralizacije, slabo kiselog ph, slabo kisela hipoterma. Njena temperatura je 25,5oC, a voda je pogodna za balneološku upotrebu.

Mineralna voda „Belog izvora“ pronađena je 1992. godine. Temperatura vode je 29,5oC, a njene karakteristike su slabo žuta boja, prozračnost, visok sadržaj natrijum hidrokarbonata, slaba mineralizacija, slaba kiselost ph i pripada grupi slabo kiselih hipotermi.

Iste 1992. godine otkriven je i izvor „Borjak“, čija voda je slabo kisela i hladna (17oC). Slabo žute je boje, slabo mutna, sadrži natrijum i kalijum hidrokarbonat, ima slabu mineralizaciju i slabo kiseo ph.

Najmlađi izvor u Vrnjačkoj Banji je „Vrnjačko vrelo“. Istražno-eksploatacionim bušenjem 1999. godine pronađen je izvor sa vodom temperature 18,7oC. Kod ovog izvora sagrađeno je 2001. godine postrojenje za eksploataciju, sa fabrikom za flaširanje vode „Voda Vrnjci“.