Manastiri i crkve

manastiri i crkve u vrnjackoj banji i okolini

Vrnjačka Banja i njena okolina prava su riznica pravoslavnih crkava i manastira koji potiču iz različitih istorijskih epoha. U dolini Ibra, od Kraljeva prema Novom Pazaru, nalazi se veliki broj manastira iz doba Nemanjića, rađenih u Raškom stilu. Sa druge strane, od banje prema Goču, Župi i prema Kruševcu, smešteni su hramovi iz perioda Srpske pokosovske despotovine.

U samoj Vrnjačkoj Banji, na Čajkinom brdu nalazi se hram rođenja Presvete Bogorodice. Podignut je 1834. godine i zadužbina je Hadži Jefimija Popovića, protojereja iz Vrnjačke Banje, koji je služio u ovom hramu 47 godina, a njegov grob sa nadgrobnim spomenikom nalazi se sa južne strane hrama. Na istoj strani hrama nalazi se i spomen ploča posvećena srpskim ratnicima u ratovima od 1912-1918. godine. Pored crkve postoji i vidikovac sa koga se pruža odličan pogled na vrnjački park i promenadu. Ikonostas koji se nalazi u crkvi od 1875. godine je dar beogradskog trgovca Jovana Kujundžića. Iznad ulaznih crkvenih vrata nalazi se prelep mozaik. Hram je prvi put dograđivan 1936. godine, a drugi put 1976. godine. Današnji izgled zapadne strane hrama delo je arhitekte dr Dragomira Tadića.

U selu Stanišinci, do kog se stiže kada se iz banje krene prema Goču, nalazi se crkva Svete Bogorodice. Podignuta je nakon Drugog svetskog rata na temeljima starog hrama iz 1904. godine.

Crkva Svetog Save nalazi se u selu Gračac na Goču. Veruje se da je stara preko 800 godina. Prema legendi crkva je sazidana još pre manastira Žiča, a u njenoj izgradnji učestvovali su Sveti Sava i njegov otac Stefan Nemanja. Na početku XIX veka postojali su samo temelji crkve. Na njima je 1812. godine sazidana nova crkva, koju je 1842. godine obnovio seoski paroh Radovan Šućurević. Brigu o crkvi danas vodi Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu.

Na groblju u selu Vukušica postoji crkva Svetog Jovana Krstitelja. Predanje kaže da su ovu crkvu brvnaru za vreme Prvog srpskog ustanka 1804. godine seljaci na leđima preneli na mesto gde se sada nalazi da bi je zaštitili od najezde Turaka. Pretpostavlja se da današnja crkva potiče iz 1837. godine. Razlikuje se od ostalih crkvi brvnara jer je 1923. godine na njen prednji deo dozidana priprata. Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva izvršio je 1993. godine restauraciju crkve i ona se od tada nalazi u njegovoj nadležnosti.

Manastir Svete Petke u selu Stubal udaljen je 7 km od Vrnjačke Banje. Na seoskoj livadi na kojoj su se od davnina okupljali vernici oko kamena za koji se verovalo da je čudotvoran podignuta je crkvica daščara 1906. godine. Pored crkvice je 1972. godine postavljen kamen temeljac današnjeg manastira. Radovi na izgradnji ovog ženskog manastira završeni su 1978. godine. Daščara je izgorela u požaru 1986. godine, a 1999. godine uređeno je manastirsko dvorište, sazidan manastirski zvonik, a sama crkva je u potpunosti renovirana.

U okolini Trstenika, na 16 km od Vrnjačke Banje, nalazi se manastir Ljubostinja, sagrađen krajem XIV i početkom XV veka. Zadužbina je srpske kneginje Milice, koja se posle Kosovskog boja zamonašila u ovom manastiru u kome je i sahranjena. Grob monahinje Jefimije takođe se nalazi u okviru Ljubostinje. Manastirska crkva posvećena je uspenju Presvete Bogorodice. U ovom ženskom manastiru danas živi pedesetak monahinja.

Iz vremena Hrebeljanovića, oko 1380. godine, potiče i manastir Naupare koji spada u manastire moravskog stila. Nalazi se u podnožju Jastrepca pokraj reke Rasine. Manastirska crkva obnovljena je 1835. godine, a najnoviji radovi i konzervacija završeni su 1995. godine. Ovaj ženski manastir je spomenik kulture od velikog značaja i pod zaštitom je države.

U Kruševcu se nalazi Lazarica, crkva posvećena Svetom arhiđakonu Stefanu. Ova zadužbina kneza Lazara sazidana je oko 1380. godine. Obnovljena je i konzervirana 1989. godine, a republika Srbija je proglasila manastir spomenikom kulture od izuzetnog značaja i stavila ga pod svoju zaštitu.

Manastir Žiča udaljen je 32 km od banje. Zadužbinari ovog manastira su Sveti Sava i njegov brat Stefan Prvovenčani. Izgrađen je u početkom XIII veka. Za vreme Svetog Save Žiča je bila sedište srpske arhiepiskopije. U njoj je krunisano 7 srpskih kraljeva iz dinastije Nemanjića. Manastirska crkva posvećena je Hristovom Vazvesenju, a građena je u Raškom stilu. Od 1979. godine pripada spomenicima kulture od izuzetnog značaja i pod zaštitom je države.

U široj okolini Vrnjačke Banje, duž doline Ibra (tzv. kraljevska dolina) smešteni su i drugi značajni srednjevekovni manastiri. Manastir Studenica, zadužbina Stefana Nemanje s kraja XII veka, nalazi se na 70 km od Vrnjačke Banje. Danas u okviru manastira funkcionišu tri crkve: Bogorodičina crkva koju je podigao Stefan Nemanja, Mala crkva Svetog Nikole i Crkva Svetog Joakima i Ane iz 1319. godine, zadužbina kralja Milutina. Studenica, jedan od najbogatijih i najvećih manastira u Srbiji, pripada raškoj graditeljskoj školi, a od 1986. godine nalazi se na listi UNESCO-ve kulturne baštine. Pod zaštitom UNESCO-a nalaze se i manastir Sopoćani, koga je sredinom XIII veka u raškom stilu sagradio Stefan Uroš I, kao i manastir Đurđevi stupovi, još jedan manastir raške graditeljske škole, zadužbina Stefana Nemanje iz 1171. godine. U Raške manastire ubraja se i zadužbina Jelene Anžujske podignuta krajem XIII veka – manastir Gradac.