Info o Vrnjačkoj Banji

Ukoliko dolazite u našu Banju, red je da saznate par korisnih informacija. Mi ćemo se potruditi da Vam ih predstavimo i uverimo Vas, da je naša Vrnjačka Banja najbolja u Srbiji.

Hidrografski uslovi

hidrografski uslovi vrnjacka banja

Teritorija opštine Vrnjačka Banja ima veoma razvijenu hidrografiju sa značajnim vodenim resursima. Veliki broj reka, potoka, izvora i izdana od kojih je sastavljena hidrografska mreža Vrnjačke Banje stvaraju izuzetno povoljne uslove za razvoj različitih oblika turizma. Reka Zapadna Morava kroz područje banjske opštine protiče dužinom od oko 20 km. Sama Vrnjačka Banja je smeštena u kotlinama Vrnjačke reke, čija je ukupna dužina 7.950 m i njene pritoke, Lipovačke reke duge 3.225 m. Zapadna Morava je reka centralne Srbije, dugačka 308 km, sa maksimalnom dubinom preko 4 m i prosečnom širinom od oko 35 m. Podunavačke bare, koje se nalaze kod sela Podunavci, udaljenom oko 10 km od Vrnjačke Banje, nastale su tako što je majdane za eksploataciju šljunka vodom napunila Zapadna Morava. Međutim, bez obzira što su nastale eksploatacijom šljunka, one imaju sve osobine prirodnog predela. Na ukupnoj vodenoj površini od oko 24 hektara nalaze se 22 registrovane bare. One su različite dubine, sa prosekom između 2 i 3 m. Bare imaju vodu koja je hemijski potpuno ispravna. Bogate su različitim vrstama ribe: štuka, šaran, karaš, klen, platica, amur, linjak, tako da su privlačne za ljubitelje ribolova.

Na planini Goč postoji oko 250 izvora pijaće vode, po čemu je područje planine jedno od najbogatijih u Evropi. Planinske šume su jedinstvene u Srbiji upravo zato što čuvaju i štite pijaće izvore, pa je njihova seča strogo kontrolisana. Takođe, planina Goč dopunjuje hidrografsku mrežu Vrnjačke Banje i jednim veštačkim jezerom. Akumulaciono jezero Selište  nalazi se na planinskoj reci Zagrža. Jezerska voda je čista i prozirna, a jezero je smešteno u prelepom okruženju koje je bogato izvorima i planinskim rečicama i potocima. Njegove obale ukrašavaju i obeležene pešačke staze.

Sa balneološkog aspekta najvažniji deo hidrografske mreže predstavljaju mineralni izvori. U Vrnjačkoj Banji postoji ukupno 7 izvora mineralne vode. Izvori Topla voda, Snežnik, Slatina i Jezero imaju balneološku funkciju, dok se voda sa 3 izvora (Beli izvor, Borjak i Vrnjačko vrelo) koristi isključivo za piće. Topla voda je najznačajniji izvor i nalazi se u centru naselja, pokraj banjskog kupatila. Voda iz ovog izvora je specifična zbog svoje temperature od 36,5oC, koja odgovara temperaturi ljudskog tela. Pripada grupi alkalnih ugljenokiselih homeotermi. Izvor Snežnik smešten je na obali Vrnjačke reke, a njegova voda pripada kategoriji alkalno-zemnoalkalnih ugljenokiselih akrotopega i ima temperaturu 17oC. Pored korita Lipovačke reke postoji izvor Slatina sa vodom čija je temperatura 14oC i koja se svrstava u grupu alkalnih-zemnoalkalnih akrotopega. Izvor Jezero nalazi se između izvora Snežnik i Slatina i iz njega izvire voda temperature 27oC, koja se ubraja u alkalno-zemnoalkalne ugljenokisele hipoterme. Iz  Borjaka izvire voda sa temperaturom od 17oC, a izvor je na lokaciji udaljenoj 700 m uzvodno od Snežnika. Kod ušća Lipovačkog potoka u Lipovačku reku, na oko 150 m od Slatine, smešten je Beli izvor (29,5oC). Najzad, u Novom Selu, na pola magistralnog puta Kraljevo-Kruševac, smešten je izvor Vrnjačko vrelo sa temperaturom vode 18,7oC. Kod ovog izvora podignuta je fabrika za flaširanje mineralne vode. Kompanija „Voda Vrnjci“, bavi se flaširanjem Vrnjačke vode i vrši eksploataciju sa izvora Topla voda, Vrnjačko vrelo i Borjak.

Klimatski uslovi

klima u vrnjackoj banji

Nadmorska visina na kojoj se nalazi Vrnjačka Banja iznosi od 220 do 300 metara. Banja je okružena brdima i obroncima planine Goč sa brojnim šumama. Smeštena je u kotlini Vrnjačke i Lipovačke reke, a u njenoj okolini protiču i reke Zapadna Morava, Ibar i Rasina. Ovakvo okruženje stvara uslove za prijatnu mikro klimu u banji. Ona je umereno kontinentalna sa odlikama subalpske klime.

Otvorenost banje prema severu, bujna vegetacija i obilje šuma, nadmorska visina, reke, kao i brojni topli i hladni izvori vode utiču na specifičnost klime ovog balneološkog lečilišta. Mikro klima Vrnjačke Banje je blaga i sa svežim vazduhom. Leta su prijatna i umereno topla, a zime nisu previše hladne. U toku godine ima svega 20 do 25 dana u kojima je temperatura vazduha u minusu, oko 50 dana godišnje temperatura je jednaka ili veća od 25oC, a dani sa tropskim vrućinama su vrlo retki. Letnje noći su, zahvaljujući vegetaciji i vetru sa Goča, prijatne i sveže, sa temperaturama nižim od 20oC. Najhladniji mesec u godini je januar a najtopliji avgust. Najniža temperatura vazduha izmerena je 1929. i 1956. godine i iznosila je -28,5oC, a najviša temperatura od 40,5oC zabeležena je 22. jula 1939. godine. Prosečna temperatura zimi je 0,5oC, a leti 20oC, dok je prosečna godišnja temperatura vazduha 10,6oC.

Kao i u drugim banjskim mestima i u Vrnjačkoj Banji prosečna godišnja relativna vlažnost vazduha je poprilično velika i iznosi 78%. Uzrok tome su izvori, reke, bazeni i vegetacija. Vazduh je najviše suv u avgustu, a najvlažniji u decembru. Temperatura vazduha utiče na vazdušni pritisak, koji u proseku iznosi 989,3 milibara.

Oblačnost ima prosečnu vrednost 56%. Vlažnost vazduha i oblačnost uslovljavaju pojavu prizemne magle, koja se, ako nema vetra, pretvara u rosu pogodnu za razvoj vegetacije. Prosečna broj sunčanih sati je 2003 na godišnjem nivou. Najviše sunčanih sati ima u julu. Sunčeva radijacija ima pozitivan bilans, a srednja godišnja vrednost je 500-600 J/cm2/dan, što predstavlja značajnu klimatsku osobinu Vrnjačke Banje kao balneološkog lečilišta.

Planine koje se uzdižu oko Vrnjačke Banje štite je od jakih vetrova. Najviše vetra ima u februaru, martu i aprilu, a godišnje je oko 170 dana bez vetra. Najznačajniji je vetar koji tokom leta duva sa Goča i osvežava vazduh u banji. Vetrovi su jačine između 1,8 i 2,6 bofora.

Srednja količina padavina u Vrnjačkoj Banji je 800 mm. Maj i novembar su meseci sa najvećom količinom padavina, dok u julu, avgustu i septembru ima najmanje padavina. U toku godine prosečno je 152 dana sa padavinama, ali njihov raspored je povoljan za turiste i goste koji posećuju banju. Snežni pokrivač obezbeđuje znatnu količinu vodenog taloga, a zadržava se u proseku 50 dana godišnje. Na obližnjem Goču znatna nadmorska visina i planinska klima uslovljavaju veći broj dana sa snegom, što je veoma značajno za razvoj zimskog turizma.

Saobraćajna povezanost

geografski polozaj vrnjacke banje - mapa

Na dobru saobraćajnu povezanost Vrnjačke Banje utiče, pre svega, to što se nalazi u centralnoj Srbiji. Smeštena je na raskrsnici lokalnih i regionalnih puteva koji joj omogućavaju dobar položaj u drumskoj saobraćajnoj mreži. Magistralni put Pojate-Kruševac-Kraljevo-Čačak povezuje Vrnjačku Banju sa dve najvažnije saobraćajnice u drumskoj infrastrukturi Srbije. Ibarska magistrala udaljena je od Vrnjačke Banje 30 km i do nje se stiže preko Kraljeva. Ona spaja Beograd sa Jadranskim morem. Sa druge strane, preko Kruševca i Pojata, može se doći do autoputa Beograd-Niš, koji prolazi na 60 km od banje. Ovaj auto put predstavlja deo panevropskog koridora 10, čija glavna trasa povezuje Salzburg, preko Ljubljane, Zagreba, Beograda, Niša, Skoplja i Velesa sa Solunom. Koridor ima i više račvanja, preko kojih su povezani Grac i Zagreb, Budimpešta i Beograd, Niš i Istanbul, tako da obezbeđuje vezu Srednje i Zapadne Evrope sa Dalekim i Bliskim Istokom. Kroz teritoriju opštine Vrnjačka Banja prostiru se i tri regionalna puta – R222 (Vrnjci-Aleksandrovac), preko koga se stiže do Aleksandrovca i Kopaonika; R224 (Novo Selo-Ušće), kojim je banja povezana sa planinom Goč i Kraljevom, kao i R225 (Kraljevo-Stanišinci), koji takođe iz banje vodi preko Goča do Kraljeva. Kada je reč o kilometraži, Vrnjačka Banja je udaljena 7 km od Trstenika, 24 km od Kraljeva, 34 km od Kruševca, 43 km od Aleksandrovca, 60 km od Kragujevca, 61 km od Čačka, 118 km od Užica, 125 km od Niša, 148 km od Smedereva, 152 km od Valjeva, 200 km od Beograda, 289 km od Novog Sada.

Javni prevoz drumskim saobraćajem je veoma dobro razvijen. Sa banjske autobuske stanice postoje direktne linije kojima svakog dana saobraćaju autobusi do Sombora, Subotice, Novog Sada, Beograda, Smedereva, Požarevca, Svilajnca, Zlatibora, Čačka, Užica, Požege, Niša, Leskovca, Vranja i do Herceg Novog.  Direktni polasci za Kosovsku Mitrovicu, Podgoricu, Herceg Novi i Budvu organizovani su sa autobuske stanice u Kraljevu. Sa druge strane, postoje i brojne direktne linije kojima se iz drugih gradova može doći do Vrnjačke Banje. Najviše autobusa za banju kreće iz Beograda i Novog Sada, a postoje i direktni autobusi iz Subotice, Sombora, Požarevca, Svilajnca, Zlatibora, Leskovca, Vranja, Kosovske Mitrovice i Herceg Novog.

Železničkim saobraćajem Vrnjačka Banja je takođe dobro povezana sa ostalim gradovima. Železnička stanica se nalazi u selu Vrnjci, 3,5 km od centra banje. Kroz selo prolazi pruga Stalać-Kraljevo-Požega, povezujući banju sa dva važna železnička pravca – sa prugom Beograd-Niš-Skoplje-Solun i sa prugom Beograd-Bar. Do železničke stanice u Vrnjcima iz banje postoje redovne autobuske linije, a mogu se koristiti i usluge brojnih taksi službi.

Međunarodni aerodrom Konstantin Veliki u Nišu nalazi se na 125 km od Vrnjačke Banje, a aerodrom Nikola Tesla u Surčinu je na oko 200 km udaljenosti. Pored ova dva aerodroma, u Trsteniku, na 10 km od banje, se nalazi sportski aerodrom na koji mogu da sleću manji avioni i helikopteri, dok u okolini Kraljeva, 32 km udaljen od banje, postoji i vojni aerodrom „Lađevci“ koji se može koristiti i za civilne potrebe.

Geografski položaj

geografija

Vrnjačka Banja svrstana je u grupu najpoznatijih turističkih destinacija u Srbiji i jedna je od najrazvijenijih i najlepših srpskih banja. Nalazi se u centralnoj Srbiji, u Raškom upravnom okrugu. Ona je administrativno, privredno i kulturno sedište istoimene opštine i ima oko 12.000 stanovnika. Opština Vrnjačka Banja zauzima površinu od 293 km2, u kojoj je smešteno 13 sela i Vrnjačka Banja kao centar opštine sa ukupnim brojem od oko 29.000 žitelja. Graniči se sa tri opštine: Trstenik, Kraljevo i Aleksandrovac. Obuhvata prostor između Kraljeva (na mestu gde se Ibar uliva u Zapadnu Moravu) i Trstenika.

Sama banjsko naselje spušta se sa padina planine Goč ka reci Zapadnoj Moravi i zahvata doline Vrnjačke i Lipovačke reke. Nalazi se na 220 do 300 m nadmorske visine. Klima u banji je umereno kontinentalna. Planine Goč, Kopaonik, Jastrebac, Željin i Stolovi okružuju prostor na kom je smeštena banja, štiteći je od jakih vetrova. Brojne planinske šume, prelep banjski park, izvori lekovite i pijaće vode, veći broj brzih i nezagađenih planinskih rečica, kao i tri velike reke: Zapadna Morava, Ibar i Rasina, predstavljaju ogromna prirodna bogatstva Vrnjačke Banje i njene okoline, pretvarajući ovo balneološko lečilište u destinaciju sa fantastičnim prirodnim potencijalima pogodnim za razvoj različitih oblika turizma.

Zahvaljujući svom prirodnom okruženju, kao i činjenici da se nalazi u centralnom delu Srbije, Vrnjačka Banja ima odličan geografski položaj koji jača i odlična saobraćajna povezanost, kako sa velikim gradovima u Srbiji preko drumskog i železničkog saobraćaja, tako i međunarodna povezanost preko beogradskog i niškog aerodroma.

Arheološka nalazišta

vrnjacka-banja-arheloska-nalazista

U Vrnjačkoj Banji i njenoj okolini evidentiran je veliki broj arheoloških nalazišta koja potiču iz različitih istorijskih epoha. Najstariji dokazi naseljenosti područja Vrnjačke Banje potiču još iz mlađeg kamenog doba (neolita), a otkriveni su u selu Vrnjci, u periodu od 1987. do 1990. godine. Ovaj arheološki lokalitet zove se „Lađarište“ i na njemu su pronađeni ostaci kuća, radionica za izradu oruđa od kamena, medijalna keramika, delovi posuđa. U selu Vukušica na imanju porodice Đorđević iskopani su tragovi trošnog posuđa kao i veći broj bronzanih igli. Nalazište je nazvano „Đorđevića njive“ i potiče iz bronzanog i gvozdenog doba. U dolini planine Goč, na području zapadno od Trstenika otkriven je 1870. godine liveni bronzani šlem. Ovaj korintski šlem, koji potiče iz vremena starih Grka, u dobro očuvanom stanju danas predstavlja deo postavke Narodnog muzeja u Beogradu. Iz rimskog perioda najznačajnija arheološka vrednost je Rimski izvor Fons Romanus pronađen 1924. godine. U neposrednom okruženju izvora nalazilo se i preko 200 rimskih kovanih novčanica sa likovima više rimskih careva, kao i ključ i prsten. Iz epohe rimske prevlasti postoji i brojna druga zaostavština u samoj banji i banjskim selima: grobna jama i urna sa pepelom pokojnika pronađeni u selu Vrnjci; rimsko groblje u Vukušici; nalazište „Crkvište u Milićevića“ u selu Rsovci, na kome su očuvani delovi zidina i pronađene tri kovanice iz kasno-antičkog doba; lokalitet „Petrašinovići“ u selu Lipova sa koga potiču po jedan Trajanov i Hadrijanov srebrni novčić, kao i ukrasna kopča ukrašena medaljonima od zlata koji su pripadali porodici cara Hadrijana; nalazište u Ruđincima sa ostacima rimskog groblja i jednim pronađenim rimskim bronzanim novčićem. Ukupno je 30 zaštićenih arheoloških lokaliteta u užem banjskom okruženju.

U arheološke znamenitosti spadaju i srednjevekovni gradovi smešteni u široj okolini Vrnjačke Banje. Srednjevekovna utvrda Maglič nalazi se u Ibarskoj klisuri, na obroncima planine Sokolovi. Udaljena je od banje 47 km. Maglič spada u red najočuvanijih srpskih srednjevekovnih gradova-utvrđenja. Potiče iz XIII veka, ali se ne zna pouzdano ko ga je izgradio, da li Stefan Prvovenčani ili njegov sin Uroš I. U XIV veku srpski arhiepiskop Danilo II je pretvorio Maglič u administrativni i duhovni centar, u kome se nalazila i monaška škola. Grad okružuju zidine ukupne dužine 270 m, debele 2 m, a drvena ograda oko bedema ima visinu 7 m. Najveća i najjača kula u tvrđavi, tzv. donžon, visoka je 20 m, dok je ostalih 7 kula visoko između 10 i 12 m.  U unutrašnjost grada, koji ima ukupnu površinu 2.190 m2, može se ući na dve kapije. Dvorište je podeljeno na dva dela, a u njemu se nalazi nekoliko objekata – palata, ostaci crkve Sv. Đorđa, bunar i rezervoar. Na oko 100 km od Vrnjačke Banje nalazi se i Stari Ras, ostaci grada koji je bio središte srpske srednjevekovne države. U kompleksu postoje tri odvojena arheološka lokaliteta – ostaci grada-utvrde na Gradini, manastir Sv. Arhanđela, sagrađen u pećini, kao i Pazarište u kome su ostaci crkve, nekropole i još nekoliko građevinskih objekata. Zajedno sa manastirom Sopoćani nalazi se na listi UNESCO-ve kulturne baštine od 1979. godine. Ostaci tvrđave Brvenik, koja se prvi put pominje 1280. godine, predstavljaju arheološki lokalitet udaljen od Vrnjačke Banje 75 km. U srednjem veku Brvenik je bio središte istoimene župe. Do danas je sačuvano veoma malo nadzemnih ostataka. Srednjevekovno utvrđenje Koznik, koje je izgrađeno krajem XIV veka, smešteno je na obroncima Kopaonika, 30 km od Vrnjačke Banje. Zidine i 7 kula su dobro očuvane, a postoje i teško vidljivi ostaci predgrađa. Ovaj tipičan župski srednjevekovni grad predstavlja spomenik kulture od velikog značaja i nalaza se pod zaštitom države.