Parkovi

vrnjacka banja parkovi

Vrnjačka Banja je jedinstvena u Srbiji po uređenosti svojih parkova, na kome se neprekidno radi od druge polovine XIX veka. Na ukupnoj površini od oko 77 hektara smešten je veći broj banjskih parkova, a značajna doprinos veličanstvenom zelenilu daju i brojne park šume koje zauzimaju površinu od preko 240 hektara.

Fotografije iz 1888. godine potvrđuju postojanje parka još iz tog vremena. Tadašnji park, koji je pored brojnog drveća imao nekoliko staza za šetnju, cvetnu rundelu i travnjake, predstavlja preteču današnjeg vrnjačkog parka. Austrijski arhitekta Franc Vinter uradio je prvi nacrt plana za uređenje parkova Vrnjačke Banje 1893. godine. On i austrijski baštovan Johan Januček podigli su prvi staklenik u banji sa sadnicama koje su kasnije korišćene za parkovske površine. Od tada pa sve do današnjih dana parkovi se sa puno pažnje čuvaju, neguju, obogaćuju i ulepšavaju. U vrnjačke parkove ubrajaju se: centralni park, park oko izvora „Jezero“ i park pored izvor „Slatina“, park kod staklene bašte, parkovska površina u delu severno od vile „Petrović“, površine pored reka i Čajkino (Crkveno) brdo. Pri kraju izgradnje je i vrt oko izvora „Topla voda“.

Centralni park obuhvata prostor od mesta gde se Lipovačka reka uliva u Vrnjačku reku do izvora „Snežnik“ i prostor oko izvora „Jezero“ i „Slatina“. Njegova ukupna površina je nešto preko 23 hektara. U sklopu parka je i Čajkino brdo površine 24 hektara. Zelenilo parka čini četinarsko i listopadno drveće – lipe, hrastovi, jasenovi, platani, javori, jele, crni bor; neke retke egzotične vrste drveća – kanadska i bodljikava smrča, ajanska smrča, žalosna vrba, japanska trešnja itd, kao i brojne vrste četinarskog i listopadnog šiblja. Najstarija stabla imaju preko 120 godina. U parku se nalaze i dve sekvoje, kao i stablo crnog bora staro više od 300 godina. 2012. godine izvršeno je obeležavanje biljnih vrsta, kako bi se poboljšala njihova preglednost i uočljivost. Posebno obeležje parka su cvetne rundele, tj. cvetni tepisi i mozaični cvetnjaci sa ispisanim porukama. U rundelama rastu razne tropske trave, muškatle, kadivice, begonije itd, a ukupna površina pod cvećem je 1630 m2. Neko drveće i šiblje orezano je u raznim geometrijskim oblicima (piramida, kugla, kišobran) čime je sačuvan uticaj baroknih francuskih parkova. Korito Vrnjačke reke uz promenadu je potpuno uređeno. Park presecaju brojne šetališne staze, pored kojih su postavljene klupe za odmor, kao i biciklističke staze duge više od 2 km. U okviru parka nalaze se i Rimski izvor, Muzički paviljon, brojne česme, kao i skulpture naših i stranih autora. Park je pod zaštitom države i predstavlja spomenik prirode. Posebnu atrakciju predstavlja vožnja kroz park starim fijakerom.

U sklopu centralnog parka postoji i Dečiji park sa brojnim rekvizitima za igru – penjalicama, ljuljaškama, klackalicama, toboganima. Park je postu šljunkom, a u njemu je smešte veći broj klupa napravljenih od balvana, kao i kućice sa klupama. Uz sam park podignuta je veštačka planinarska stena, a tu se nalaze i teniski tereni.

Japanski vrt zauzima površinu od 3.000 m2, u sklopu je banjskog parka i nalazi se pored dečijeg parka, preko puta hotela Breza. Projekat izgradnje vrta nastao je saradnjom vlade Japana i vrnjačkih vlasti, a vrt je otvoren 2011. godine. On je drugi izgrađeni Japanski vrt u Srbiji, pored onog u Beogradu. Vrt ima za cilj reprezentovanje kulture Japana, tradicionalne japanske arhitekture i njihove hortikulture. Ukrašen je popločanim uskim stazama, a u njemu se nalaze i dva kaskadna vodopada – veliki i mali, statua orla, drveni most i čajna kućica oko koje su raspoređene klupe. U vrtu su zasađene brojne japanske biljke od kojih su neke oblikovane u bonsai stilu.

Čajkino brdo takođe ima bogatu vegetaciju koju čini 173 vrste biljaka. Najveće bogatstvo predstavljaju zajednice hrasta i cera oko banjske crkve sa primercima starim preko 100 godina, kao svojevrsni spomenici prirode. Osim njih na brdu rastu uglavnom lipa i jasen. Čajkino brdo predstavlja celinu na kojoj se nalazi 49 objekata koji su zaštićeni kao kulturno-istorijski spomenici. Veći broj tih objekata čine vile, a osim njih tu su parohijski dom, amfiteatar i hram Rođenja Presvete Bogorodice, najstariji arhitektonski objekat u banji.

Parkovi Vrnjačke Banje odlikuju se i prelepim drvoredima. Najznačajniji je drvored lipa od izvora „Snežnik“ do mesta gde se spajaju Lipovačka i Vrnjačka reka. Ovaj drvored spaja tri banjska izvora, prostire se na dužini od 1,5 km i predstavlja centralno banjsko šetalište, a čini ga oko 900 stabala.

Kompleks park šuma u Vrnjačkoj Banji, pored šuma na Goču, obuhvata sedeće šume: Raj, Borjak, Mezgraja, Brankova glavica i šuma Duge.

Zaštićeni prirodni objekti u Vrnjačkoj Banji su: „Crni bor“ (smešten u centralnom parku, ima visinu oko 35 m i star je preko 300 godina), „Pet hrastova“ (prostiru se na površini od 10 ari, prosečne su visine oko 25 metara i stari su preko 100 godina), „Dva hrasta lužnjaka Vrnjci“ (smešteni su u dvorištu OŠ Mladost, visine od 30 do 35 m i starosti oko 110 godina), „Hrast lužnjak Vraneš“ (visok 27 metara i star blizu 300 godina) i „Bukva prozorac“ (nalazi se na Goču, a pretpostavlja se da je stara oko 200 godina).