Vrnjačka Banja turizam

Ove godine se navršava 145 godina organizovanog bavljenja turizmom u Vrnjačkoj Banji.

Vrabac Gočko

vrabac-gocko-u-Vrnjackoj-Banji

Vrnjačka Banja je 1990. godine bila domaćin nadmetanja u  „Igrama bez granica“.  Ovo, tih godina veoma popularno takmičenje, je tom prilikom dobilo svoju maskotu, vrapca obučenog u srpsku tradicionalnu odeću. Vrabac Gočko danas postoji kao skulptura u centru Vrnjačke Banje. Predstavlja svojevrstan simbol banje, jednu od najvećih turističkih atrakcija, popularnu kako kod samih meštana, tako i kod posetilaca i turista. Vrabac je dobio ime po planini Goč. Ovaj simpatični, nasmejani vrabac ima opanke na nogama i šajkaču na glavi, sa podignutim levim krilom u znak pozdrava i dobrodošlice svim posetiocima Vrnjačke Banje, kojima „namiguje“ na jedno oko. Mesto na kom se nalazi Gočko naziva se plato kod vrapca i na njemu je smeštena centralna karnevalska bina, tako da je pogodno za razna kulturna dešavanja i manifestacije. U neposrednom okruženju vrapca, na desnoj obali reke, otvoreni su brojni kafići i restoran. Bez obzira na ogromnu konkurenciju, mesto kod vrapca, jedno je od najprivlačnijih mesta u banji. Fotografisanje sa vrapcem već je postalo tradicionalno i predstavlja nezaobilazan običaj za sve turiste. U Vrnjačkoj Banji se takođe prodaje i suvenir u obliku vrapca Gočka i jedan je od najprodavanijih suvenira banje.

Zamak Kulture: zavičajni muzej Dvorac Belimarković

 zamak kulture-dvorac-belimarkovic

Jovan Belimarković (1827-1906), srpski general i istaknuta politička ličnost druge polovine XIX veka, ministar u vreme kralja Milana Obrenovića i namesnik maloletnog Aleksandra Obrenovića, sagradio je u razdoblju od 1882. – 1887. godine u Vrnjačkoj Banji letnjikovac koji je nazvan po njemu. Građevinski inženjer Pavle Denić, inače sestrić generala Belimarkovića, uradio je idejno rešenje za izgradnju ovog objekta, a radove je nadgledao austrijski arhitekta Franc Vinter. Dvorac Belimarković svoje arhitektonske uzore imao je u severno-italijanskim-poljskim-vilama toga doba, karakterističnim po mešavini elektičkih stilova romantizma i renesanse, koji daju autentičnost ovom objektu. Do 1968. godine u dvorcu su živeli naslednici Jovana Belimarkovića, a onda je otkupljen, adaptiran i stavljen u funkciju kulturnih zbivanja. Tada je proglašen za nepokretno kulturno dobro od velikog značaja.

Danas se nalazi pod upravom Kulturnog centara Vrnjačke Banje. Popularno se naziva Zamak kulture. U njemu se nalazi izložbeni prostor  gde se organizuju  koncerti klasične muzike, različita predavanja, škole i akademije (Letnja akademija likovnog stvaralaštva, Letnja akademija klasične muzike, Centar savremene grafike itd.), promocije knjiga, dramski kolaži, umetničke izložbe. Zavičajni muzej takođe je deo Zamka kulture, a njegove postavke su vezane za teritoriju Vrnjačke Banje i njenog okruženja. Ima bogatu riznicu arheoloških, etnografskih, istorijskih, umetničkih i prirodnjačkih vrednosti, sa tri stalne postavke: Landrište – praistorija Vrnjaca sa brojnim dokazima o naseljavanju teritorije Vrnjačke Banje koji potiču još iz mlađeg kamenog doba, Etnografsko nasleđe Vrnjačke Banje koja prezentuje život i običaje ljudi iz ovog kraja u periodu od druge polovine XIX veka do 60-tih godina prošlog veka i Spomen soba đenerala Belimarkovića sa uvidom u život Jovana Belimarkovića (nameštaj, upotrebni predmeti, stare knjige, novine iz njegovog vremena itd.). Najznačajnija postavka van sezone je Umetnička zbirka Zamaka kulture – slike, skulpture, grafike. Sve to čini Zamak kulture jako zanimljivim mestom za turiste i poštovaoce kulture i tradicije, tako da je Dvorac Belimarković jedna od najprivlačnijih lokacija u Vrnjačkoj Banji.

Manastiri i crkve

manastiri i crkve u vrnjackoj banji i okolini

Vrnjačka Banja i njena okolina prava su riznica pravoslavnih crkava i manastira koji potiču iz različitih istorijskih epoha. U dolini Ibra, od Kraljeva prema Novom Pazaru, nalazi se veliki broj manastira iz doba Nemanjića, rađenih u Raškom stilu. Sa druge strane, od banje prema Goču, Župi i prema Kruševcu, smešteni su hramovi iz perioda Srpske pokosovske despotovine.

U samoj Vrnjačkoj Banji, na Čajkinom brdu nalazi se hram rođenja Presvete Bogorodice. Podignut je 1834. godine i zadužbina je Hadži Jefimija Popovića, protojereja iz Vrnjačke Banje, koji je služio u ovom hramu 47 godina, a njegov grob sa nadgrobnim spomenikom nalazi se sa južne strane hrama. Na istoj strani hrama nalazi se i spomen ploča posvećena srpskim ratnicima u ratovima od 1912-1918. godine. Pored crkve postoji i vidikovac sa koga se pruža odličan pogled na vrnjački park i promenadu. Ikonostas koji se nalazi u crkvi od 1875. godine je dar beogradskog trgovca Jovana Kujundžića. Iznad ulaznih crkvenih vrata nalazi se prelep mozaik. Hram je prvi put dograđivan 1936. godine, a drugi put 1976. godine. Današnji izgled zapadne strane hrama delo je arhitekte dr Dragomira Tadića.

U selu Stanišinci, do kog se stiže kada se iz banje krene prema Goču, nalazi se crkva Svete Bogorodice. Podignuta je nakon Drugog svetskog rata na temeljima starog hrama iz 1904. godine.

Crkva Svetog Save nalazi se u selu Gračac na Goču. Veruje se da je stara preko 800 godina. Prema legendi crkva je sazidana još pre manastira Žiča, a u njenoj izgradnji učestvovali su Sveti Sava i njegov otac Stefan Nemanja. Na početku XIX veka postojali su samo temelji crkve. Na njima je 1812. godine sazidana nova crkva, koju je 1842. godine obnovio seoski paroh Radovan Šućurević. Brigu o crkvi danas vodi Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu.

Na groblju u selu Vukušica postoji crkva Svetog Jovana Krstitelja. Predanje kaže da su ovu crkvu brvnaru za vreme Prvog srpskog ustanka 1804. godine seljaci na leđima preneli na mesto gde se sada nalazi da bi je zaštitili od najezde Turaka. Pretpostavlja se da današnja crkva potiče iz 1837. godine. Razlikuje se od ostalih crkvi brvnara jer je 1923. godine na njen prednji deo dozidana priprata. Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva izvršio je 1993. godine restauraciju crkve i ona se od tada nalazi u njegovoj nadležnosti.

Manastir Svete Petke u selu Stubal udaljen je 7 km od Vrnjačke Banje. Na seoskoj livadi na kojoj su se od davnina okupljali vernici oko kamena za koji se verovalo da je čudotvoran podignuta je crkvica daščara 1906. godine. Pored crkvice je 1972. godine postavljen kamen temeljac današnjeg manastira. Radovi na izgradnji ovog ženskog manastira završeni su 1978. godine. Daščara je izgorela u požaru 1986. godine, a 1999. godine uređeno je manastirsko dvorište, sazidan manastirski zvonik, a sama crkva je u potpunosti renovirana.

U okolini Trstenika, na 16 km od Vrnjačke Banje, nalazi se manastir Ljubostinja, sagrađen krajem XIV i početkom XV veka. Zadužbina je srpske kneginje Milice, koja se posle Kosovskog boja zamonašila u ovom manastiru u kome je i sahranjena. Grob monahinje Jefimije takođe se nalazi u okviru Ljubostinje. Manastirska crkva posvećena je uspenju Presvete Bogorodice. U ovom ženskom manastiru danas živi pedesetak monahinja.

Iz vremena Hrebeljanovića, oko 1380. godine, potiče i manastir Naupare koji spada u manastire moravskog stila. Nalazi se u podnožju Jastrepca pokraj reke Rasine. Manastirska crkva obnovljena je 1835. godine, a najnoviji radovi i konzervacija završeni su 1995. godine. Ovaj ženski manastir je spomenik kulture od velikog značaja i pod zaštitom je države.

U Kruševcu se nalazi Lazarica, crkva posvećena Svetom arhiđakonu Stefanu. Ova zadužbina kneza Lazara sazidana je oko 1380. godine. Obnovljena je i konzervirana 1989. godine, a republika Srbija je proglasila manastir spomenikom kulture od izuzetnog značaja i stavila ga pod svoju zaštitu.

Manastir Žiča udaljen je 32 km od banje. Zadužbinari ovog manastira su Sveti Sava i njegov brat Stefan Prvovenčani. Izgrađen je u početkom XIII veka. Za vreme Svetog Save Žiča je bila sedište srpske arhiepiskopije. U njoj je krunisano 7 srpskih kraljeva iz dinastije Nemanjića. Manastirska crkva posvećena je Hristovom Vazvesenju, a građena je u Raškom stilu. Od 1979. godine pripada spomenicima kulture od izuzetnog značaja i pod zaštitom je države.

U široj okolini Vrnjačke Banje, duž doline Ibra (tzv. kraljevska dolina) smešteni su i drugi značajni srednjevekovni manastiri. Manastir Studenica, zadužbina Stefana Nemanje s kraja XII veka, nalazi se na 70 km od Vrnjačke Banje. Danas u okviru manastira funkcionišu tri crkve: Bogorodičina crkva koju je podigao Stefan Nemanja, Mala crkva Svetog Nikole i Crkva Svetog Joakima i Ane iz 1319. godine, zadužbina kralja Milutina. Studenica, jedan od najbogatijih i najvećih manastira u Srbiji, pripada raškoj graditeljskoj školi, a od 1986. godine nalazi se na listi UNESCO-ve kulturne baštine. Pod zaštitom UNESCO-a nalaze se i manastir Sopoćani, koga je sredinom XIII veka u raškom stilu sagradio Stefan Uroš I, kao i manastir Đurđevi stupovi, još jedan manastir raške graditeljske škole, zadužbina Stefana Nemanje iz 1171. godine. U Raške manastire ubraja se i zadužbina Jelene Anžujske podignuta krajem XIII veka – manastir Gradac.

Zapadna Morava

zapadna-morava

U podnožju planine Golije, u okolini Požege, reka Đetinja sa svojim pritokama Golijskom Moravicom i Skrapežom formira Zapadnu Moravu, reku centralne Srbije. Zapadna Morava prolazi pored Čačka, Kraljeva, Vrnjačke Banje, Trstenika, Kruševca, a kod Paraćina susreće se sa Južnom Moravom gde njih dve formiraju Veliku Moravu. Tok reke je ukupne dužine 308 km, njena najveća dubina je preko 4 m, dok rečno korito ima prosečnu širinu od 35 m. Područje rečnog sliva zauzima ukupnu površinu od 15.849 km2. Zapadna Morava ima 85 pritoka, od kojih je najveća reka Ibar, čije se ušće u Moravu nalazi kod Kraljeva, 25 km od Vrnjačke Banje. U okolini banje, ispod Crnog Vrha na Goču, izvire još jedna od većih pritoka Zapadne Morave – reka Rasina. Zapadna Morava protiče kroz Ovčarsko-Kablarsku klisuru, jednu od najlepših klisura u Srbiji, sa bogatim biljnim i životinjskim svetom (brojne vrste ptica, riba i sisara i preko 600 biljnih vrsta), kao i sa velikim brojem objekata kulturne baštine (crkve i manastiri koji čine skup poznat kao „Srpska Sveta Gora“). Reka je pogodna za šetnju i izlete, okružena je prelepim šumama sa bogatim životinjskim svetom (lisica, jazavac, zec, fazan, jarebica, prepelica i druge vrste), a zbog ribljih vrsta pruža odlične uslove za bavljenje sportskim ribolovom.

Podunavačke bare

Podunavačke bare

Sa područja same opštine Vrnjačka Banja u Zapadnu Moravu se uliva veći broj rečica i potoka ukupne dužine preko 200 km. Na 2 km od sela Podunavci, u blizini Vraneške ade, nalazi se lokalitet Ključ, gde su smeštene Podunavačke bare. Ukupna površina lokaliteta iznosi 50 hektara, od čega je vodena površina rasprostranjena u 22 bare na 24 hektara. Ima 7 većih i 15 manjih bara koje su nastale tako što je Zapadna Morava napunila vodom majdane iz kojih je 70-tih godina XX veka vršena eksploatacija šljunka. Prosečna dubina bara iznosi od 2 do 3 m. Vodu iz bara odlikuje hemijska nezagađenost. Bare su okružene bogatim biljnim svetom sa karakterističnom barskom vegetacijom koju čine brojne livade, kao i različite vrste drveća (vrba, jova, topola, hrast lužnjak, bukove i hrastove šume). U barama je stanište više vrsta ribe (šaran, štuka, platica, klen, amur, linjak), a u faunu ovog prostora ubrajaju se i razni primerci sitne divljači i brojne vrste ptica, pre svih barske ptice (divlja guska i divlja patka, kormoran, mali gnjurac, barska koka itd.).