Most ljubavi

most-ljubvi-u-vrnjackoj-banji

U Vrnjačkoj Banji postoji ukupno petnaestak mostova, a među  njima se nalazi jedan koji izaziva posebnu pažnju posetilaca, ne zbog svoje arhitekture, jer je običan, betonski most sa neuglednom gvozdenom ogradom, već zbog stare vrnjačke legende. Prema njoj, uoči Prvog svetskog rata, na mostu su se sastajali zaljubljeni učiteljica Nada i oficir srpske vojske Relja. Bila je to velika ljubav za koju su znali svi iz banje. Rat je počeo, Relja odlazi u vojevanje, put ga navodi u Grčku. Crnokosa Grkinja osvaja Reljino srce, a on zaboravlja na Nadu, koja ga je uzalud čekala i na kraju se od tuge razbolela. Od tada Vrnjačke devojke odlaze noću na most, da ih niko ne vidi, i za njega zaključavaju katančiće, vezujući svoju ljubav.

Most ljubavi nalazi se u centru Vrnjačke Banje, preko Vrnjačke reke, kod restorana „Švajcarija“. Predstavlja jednu od atrakcija banje, koju dnevno poseti više hiljada ljudi. Krase ga kantančići na kojima mladi parovi ispisuju svoja imena i nakon toga iz zaključavaju za ogradu mosta, a ključ bacaju u Vrnjačku reku, kako bi ovekovečili i osigurali svoju ljubav. Katančići raznih boja i dezena se mogu kupiti svuda u prodavnicama i trafikama koje se nalaze u blizini mosta, pa i na samom mostu.

Na mostu se održava tradicionalna manifestacija „Poljubi me“. Za tu priliku most se posebno ukrašava, a organizuje se  i zabavno-umetnički program. Rekord takmičenja u najdužem poljupcu drži mladi beogradski par, čiji je poljubac bio dug 1 sat, 8 minuta i 44 sekunde.

Naša čuvena pesnikinja Desanka Maksimović posvetila je jednu svoju pesmu ovom mostu i legendi o ljubavi Nade i Relje. Pesma se zove „Molitva za ljubav“.

Čajkino brdo – Crkveno brdo

hram-presvete-bogorodice-vrnjacka-banja-na-cajkinom -brdu

Čajkino ili Crkveno brdo nalazi se u centralnom delu Vrnjačke Banje, između Vrnjačke i Lipovačke reke. Brdo je deo vrnjačkog parka, a njegova specifičnost ogleda se u dominantnom položaju u centru banje, kao i u autentičnom ambijentu koga čine bujna vegetacija sa prelepom šumom i  veliki broj arhitektonskih objekata.

Priroda Čajkinog brda je karakteristična po šumi koja se na njemu nalazi. U njoj rastu hrast i cer, među kojima ima drveća starog preko 100 godina. Ovo impozantno drveće koje okružuje vrnjački hram predstavlja jedinstveni spomenik prirode. Pored hrasta i cera na brdu ima jasenova i lipe. Brdo predstavlja i odličan vidikovac sa pogledom na banjsku promenadu i park.

Čajkino brdo je proglašeno za kulturno istorijsku prostornu celinu od velikog značaja i na njemu se nalazi 49 objekata pod pokroviteljstvom Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva.  Najveći broj zaštićenih objekata čine vile – ima ih ukupno 39, a potiču iz druge polovine XIX i prve polovine XX veka. Građene su pod uticajem različitih arhitektonskih stilova: narodne arhitekture Pomoravlja, romantizma, neoklasicizma, baroka, secesije i dr. Na brdu je i vrnjačka crkva rođenje Presvete Bogorodice. Izgrađena je u vreme vladavine Miloša Obrenovića 1834. godine. Njen ktitor je protojerej iz Vrnjačke Banje Hadži Jefimije Popović. Dogradnja crkve je rađena dva puta 1936. i 1973. godine. U dvorištu crkve nalaze se grob njenog ktitora sa nadgrobnom pločom i spomen ploča srpskih junaka iz balkanskih ratova i Prvog svetskog rata. Crkva poseduje veliki broj ikona, slika i knjiga. 1988. godine na Čajkinom brdu izgrađen je banjski amfiteatar sa kapacitetom od 1.500 sedišta. U amfiteatru se održavaju brojne kulturno-umetničke manifestacije i festivali. Na njegovom ulazu postavljen je 2010. godine mozaik sa slikom našeg čuvenog glumca Danila – Bate Stojkovića. Od tada amfiteatar nosi njegovo ime.

O značaju Čajkinog brda i njegovim prirodnim i kultrno-istorijskim vrednostima najbolje govori činjenica da ga štite dva zakona Republike Srbije: Zakon o zaštiti prirode i Zakon o kulturnim dobrima.

Parkovi

vrnjacka banja parkovi

Vrnjačka Banja je jedinstvena u Srbiji po uređenosti svojih parkova, na kome se neprekidno radi od druge polovine XIX veka. Na ukupnoj površini od oko 77 hektara smešten je veći broj banjskih parkova, a značajna doprinos veličanstvenom zelenilu daju i brojne park šume koje zauzimaju površinu od preko 240 hektara.

Fotografije iz 1888. godine potvrđuju postojanje parka još iz tog vremena. Tadašnji park, koji je pored brojnog drveća imao nekoliko staza za šetnju, cvetnu rundelu i travnjake, predstavlja preteču današnjeg vrnjačkog parka. Austrijski arhitekta Franc Vinter uradio je prvi nacrt plana za uređenje parkova Vrnjačke Banje 1893. godine. On i austrijski baštovan Johan Januček podigli su prvi staklenik u banji sa sadnicama koje su kasnije korišćene za parkovske površine. Od tada pa sve do današnjih dana parkovi se sa puno pažnje čuvaju, neguju, obogaćuju i ulepšavaju. U vrnjačke parkove ubrajaju se: centralni park, park oko izvora „Jezero“ i park pored izvor „Slatina“, park kod staklene bašte, parkovska površina u delu severno od vile „Petrović“, površine pored reka i Čajkino (Crkveno) brdo. Pri kraju izgradnje je i vrt oko izvora „Topla voda“.

Centralni park obuhvata prostor od mesta gde se Lipovačka reka uliva u Vrnjačku reku do izvora „Snežnik“ i prostor oko izvora „Jezero“ i „Slatina“. Njegova ukupna površina je nešto preko 23 hektara. U sklopu parka je i Čajkino brdo površine 24 hektara. Zelenilo parka čini četinarsko i listopadno drveće – lipe, hrastovi, jasenovi, platani, javori, jele, crni bor; neke retke egzotične vrste drveća – kanadska i bodljikava smrča, ajanska smrča, žalosna vrba, japanska trešnja itd, kao i brojne vrste četinarskog i listopadnog šiblja. Najstarija stabla imaju preko 120 godina. U parku se nalaze i dve sekvoje, kao i stablo crnog bora staro više od 300 godina. 2012. godine izvršeno je obeležavanje biljnih vrsta, kako bi se poboljšala njihova preglednost i uočljivost. Posebno obeležje parka su cvetne rundele, tj. cvetni tepisi i mozaični cvetnjaci sa ispisanim porukama. U rundelama rastu razne tropske trave, muškatle, kadivice, begonije itd, a ukupna površina pod cvećem je 1630 m2. Neko drveće i šiblje orezano je u raznim geometrijskim oblicima (piramida, kugla, kišobran) čime je sačuvan uticaj baroknih francuskih parkova. Korito Vrnjačke reke uz promenadu je potpuno uređeno. Park presecaju brojne šetališne staze, pored kojih su postavljene klupe za odmor, kao i biciklističke staze duge više od 2 km. U okviru parka nalaze se i Rimski izvor, Muzički paviljon, brojne česme, kao i skulpture naših i stranih autora. Park je pod zaštitom države i predstavlja spomenik prirode. Posebnu atrakciju predstavlja vožnja kroz park starim fijakerom.

U sklopu centralnog parka postoji i Dečiji park sa brojnim rekvizitima za igru – penjalicama, ljuljaškama, klackalicama, toboganima. Park je postu šljunkom, a u njemu je smešte veći broj klupa napravljenih od balvana, kao i kućice sa klupama. Uz sam park podignuta je veštačka planinarska stena, a tu se nalaze i teniski tereni.

Japanski vrt zauzima površinu od 3.000 m2, u sklopu je banjskog parka i nalazi se pored dečijeg parka, preko puta hotela Breza. Projekat izgradnje vrta nastao je saradnjom vlade Japana i vrnjačkih vlasti, a vrt je otvoren 2011. godine. On je drugi izgrađeni Japanski vrt u Srbiji, pored onog u Beogradu. Vrt ima za cilj reprezentovanje kulture Japana, tradicionalne japanske arhitekture i njihove hortikulture. Ukrašen je popločanim uskim stazama, a u njemu se nalaze i dva kaskadna vodopada – veliki i mali, statua orla, drveni most i čajna kućica oko koje su raspoređene klupe. U vrtu su zasađene brojne japanske biljke od kojih su neke oblikovane u bonsai stilu.

Čajkino brdo takođe ima bogatu vegetaciju koju čini 173 vrste biljaka. Najveće bogatstvo predstavljaju zajednice hrasta i cera oko banjske crkve sa primercima starim preko 100 godina, kao svojevrsni spomenici prirode. Osim njih na brdu rastu uglavnom lipa i jasen. Čajkino brdo predstavlja celinu na kojoj se nalazi 49 objekata koji su zaštićeni kao kulturno-istorijski spomenici. Veći broj tih objekata čine vile, a osim njih tu su parohijski dom, amfiteatar i hram Rođenja Presvete Bogorodice, najstariji arhitektonski objekat u banji.

Parkovi Vrnjačke Banje odlikuju se i prelepim drvoredima. Najznačajniji je drvored lipa od izvora „Snežnik“ do mesta gde se spajaju Lipovačka i Vrnjačka reka. Ovaj drvored spaja tri banjska izvora, prostire se na dužini od 1,5 km i predstavlja centralno banjsko šetalište, a čini ga oko 900 stabala.

Kompleks park šuma u Vrnjačkoj Banji, pored šuma na Goču, obuhvata sedeće šume: Raj, Borjak, Mezgraja, Brankova glavica i šuma Duge.

Zaštićeni prirodni objekti u Vrnjačkoj Banji su: „Crni bor“ (smešten u centralnom parku, ima visinu oko 35 m i star je preko 300 godina), „Pet hrastova“ (prostiru se na površini od 10 ari, prosečne su visine oko 25 metara i stari su preko 100 godina), „Dva hrasta lužnjaka Vrnjci“ (smešteni su u dvorištu OŠ Mladost, visine od 30 do 35 m i starosti oko 110 godina), „Hrast lužnjak Vraneš“ (visok 27 metara i star blizu 300 godina) i „Bukva prozorac“ (nalazi se na Goču, a pretpostavlja se da je stara oko 200 godina).

Vrabac Gočko

vrabac-gocko-u-Vrnjackoj-Banji

Vrnjačka Banja je 1990. godine bila domaćin nadmetanja u  „Igrama bez granica“.  Ovo, tih godina veoma popularno takmičenje, je tom prilikom dobilo svoju maskotu, vrapca obučenog u srpsku tradicionalnu odeću. Vrabac Gočko danas postoji kao skulptura u centru Vrnjačke Banje. Predstavlja svojevrstan simbol banje, jednu od najvećih turističkih atrakcija, popularnu kako kod samih meštana, tako i kod posetilaca i turista. Vrabac je dobio ime po planini Goč. Ovaj simpatični, nasmejani vrabac ima opanke na nogama i šajkaču na glavi, sa podignutim levim krilom u znak pozdrava i dobrodošlice svim posetiocima Vrnjačke Banje, kojima „namiguje“ na jedno oko. Mesto na kom se nalazi Gočko naziva se plato kod vrapca i na njemu je smeštena centralna karnevalska bina, tako da je pogodno za razna kulturna dešavanja i manifestacije. U neposrednom okruženju vrapca, na desnoj obali reke, otvoreni su brojni kafići i restoran. Bez obzira na ogromnu konkurenciju, mesto kod vrapca, jedno je od najprivlačnijih mesta u banji. Fotografisanje sa vrapcem već je postalo tradicionalno i predstavlja nezaobilazan običaj za sve turiste. U Vrnjačkoj Banji se takođe prodaje i suvenir u obliku vrapca Gočka i jedan je od najprodavanijih suvenira banje.

Zamak Kulture: zavičajni muzej Dvorac Belimarković

 zamak kulture-dvorac-belimarkovic

Jovan Belimarković (1827-1906), srpski general i istaknuta politička ličnost druge polovine XIX veka, ministar u vreme kralja Milana Obrenovića i namesnik maloletnog Aleksandra Obrenovića, sagradio je u razdoblju od 1882. – 1887. godine u Vrnjačkoj Banji letnjikovac koji je nazvan po njemu. Građevinski inženjer Pavle Denić, inače sestrić generala Belimarkovića, uradio je idejno rešenje za izgradnju ovog objekta, a radove je nadgledao austrijski arhitekta Franc Vinter. Dvorac Belimarković svoje arhitektonske uzore imao je u severno-italijanskim-poljskim-vilama toga doba, karakterističnim po mešavini elektičkih stilova romantizma i renesanse, koji daju autentičnost ovom objektu. Do 1968. godine u dvorcu su živeli naslednici Jovana Belimarkovića, a onda je otkupljen, adaptiran i stavljen u funkciju kulturnih zbivanja. Tada je proglašen za nepokretno kulturno dobro od velikog značaja.

Danas se nalazi pod upravom Kulturnog centara Vrnjačke Banje. Popularno se naziva Zamak kulture. U njemu se nalazi izložbeni prostor  gde se organizuju  koncerti klasične muzike, različita predavanja, škole i akademije (Letnja akademija likovnog stvaralaštva, Letnja akademija klasične muzike, Centar savremene grafike itd.), promocije knjiga, dramski kolaži, umetničke izložbe. Zavičajni muzej takođe je deo Zamka kulture, a njegove postavke su vezane za teritoriju Vrnjačke Banje i njenog okruženja. Ima bogatu riznicu arheoloških, etnografskih, istorijskih, umetničkih i prirodnjačkih vrednosti, sa tri stalne postavke: Landrište – praistorija Vrnjaca sa brojnim dokazima o naseljavanju teritorije Vrnjačke Banje koji potiču još iz mlađeg kamenog doba, Etnografsko nasleđe Vrnjačke Banje koja prezentuje život i običaje ljudi iz ovog kraja u periodu od druge polovine XIX veka do 60-tih godina prošlog veka i Spomen soba đenerala Belimarkovića sa uvidom u život Jovana Belimarkovića (nameštaj, upotrebni predmeti, stare knjige, novine iz njegovog vremena itd.). Najznačajnija postavka van sezone je Umetnička zbirka Zamaka kulture – slike, skulpture, grafike. Sve to čini Zamak kulture jako zanimljivim mestom za turiste i poštovaoce kulture i tradicije, tako da je Dvorac Belimarković jedna od najprivlačnijih lokacija u Vrnjačkoj Banji.